Wet DBA en ZZP: Wat Moet Je Weten in 2026?

Wat is de Wet DBA?

De Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (Wet DBA) verving in 2016 de Verklaring Arbeidsrelatie (VAR). Het doel: duidelijkheid scheppen over de arbeidsrelatie tussen opdrachtgevers en ZZP'ers. De kernvraag is altijd: is er sprake van een dienstverband (werknemer) of van zelfstandig ondernemerschap?

Wanneer is er sprake van schijnzelfstandigheid?

De Belastingdienst beoordeelt de arbeidsrelatie op drie criteria:

• Gezagsverhouding — Bepaalt de opdrachtgever hoe, wanneer en waar het werk wordt uitgevoerd? Dan lijkt het op een dienstverband.
• Persoonlijke arbeid — Moet de ZZP'er het werk persoonlijk uitvoeren, of mag hij zich laten vervangen?
• Inbedding in de organisatie — Verricht de ZZP'er werk dat tot de kernactiviteit van de opdrachtgever behoort?

Handhaving per 2025

Na jaren van een handhavingsmoratorium is de Belastingdienst per 1 januari 2025 gestart met actieve handhaving van de Wet DBA. Dit betekent dat opdrachtgevers die ten onrechte werken met ZZP'ers in plaats van werknemers naheffingen en boetes kunnen krijgen. De risico's:

• Naheffing loonbelasting en premies werknemersverzekeringen
• Vergrijpboete tot 100% van de naheffing bij opzet
• De ZZP'er kan een arbeidsovereenkomst claimen met alle bijbehorende rechten

Modelovereenkomsten

Sinds 6 september 2024 beoordeelt de Belastingdienst geen nieuwe modelovereenkomsten meer en verlengt zij bestaande niet. Haar eigen reden: modelovereenkomsten kunnen voor schijnzekerheid zorgen, omdat de beoordeling van een arbeidsrelatie afhangt van hoe er in de praktijk wordt gewerkt en niet van hoe de afspraken op papier staan.

Heb je een modelovereenkomst die vóór die datum is goedgekeurd? Dan mag je die blijven gebruiken tot en met 31 december 2029, ook als in het document zelf een andere einddatum staat. De voorwaarde: opdrachtgever en opdrachtnemer werken precies zoals in de overeenkomst beschreven. Wijkt de praktijk af, dan geeft het document geen zekerheid.

De soorten die je nog tegenkomt, algemene modelovereenkomsten zoals "geen werkgeversgezag", "tussenkomst" en die voor aanneming van werk, en modelovereenkomsten per branche of beroepsgroep, zijn daarmee vooral een checklist. De bepalingen die het verschil maken tussen opdracht en loondienst wil je ook in een eigen overeenkomst van opdracht terugzien. Wat een modelovereenkomst in 2026 nog wel en niet doet, staat uitgewerkt in Modelovereenkomst ZZP in 2026.

Tips om compliant te blijven

• Werk altijd met een schriftelijke overeenkomst die de zelfstandigheid vastlegt
• Zorg dat de ZZP'er daadwerkelijk vrij is in hoe het werk wordt uitgevoerd
• Vermijd langdurige exclusieve opdrachten bij één opdrachtgever
• Laat de ZZP'er eigen gereedschap en materialen gebruiken waar mogelijk
• Beoordeel periodiek of de feitelijke situatie nog overeenkomt met het contract

ZZP-overeenkomst opstellen met ZekerWet

ZekerWet genereert een overeenkomst van opdracht met specifieke clausules voor gezagsverhouding, vervangbaarheid en zelfstandigheid, opgesteld volgens de Nederlandse wet. Voor opdrachtgever én ZZP'er. Je genereert hem via de generator voor de overeenkomst van opdracht.

Dit artikel is algemene informatie. Het beschrijft de hoofdregel en gaat niet in op alle uitzonderingen die in jouw situatie kunnen spelen.