Wet DBA 2026: regels, handhaving en boetes

De Wet DBA bepaalt of iemand die als zzp'er voor je werkt echt zelfstandig is, of in feite in loondienst. Dat verschil is groot. Is het loondienst, dan moet de opdrachtgever loonheffingen inhouden en betalen, en heeft de werkende de rechten van een werknemer. Sinds 2025 controleert de Belastingdienst daar weer gewoon op, en sinds 2026 kunnen er boetes volgen.

In dit artikel lees je wat de Wet DBA is, hoe de Belastingdienst een arbeidsrelatie beoordeelt, wat dat betekent voor een opdrachtgever en voor een zzp'er, en wat er per 31 december 2026 verandert.

Wat is de Wet DBA en wat verving hij?

DBA staat voor Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties. De wet geldt sinds 1 mei 2016. Daarvoor kon een zzp'er bij de Belastingdienst een verklaring arbeidsrelatie aanvragen, de VAR. De Wet DBA bepaalde dat die verklaringen niet langer golden dan tot de invoering van de nieuwe wet.

Sindsdien is er geen verklaring vooraf meer die de opdrachtgever zekerheid geeft. Volgens Ondernemersplein moeten opdrachtgever en zzp'er onder de Wet DBA "samen bepalen of er sprake is van een dienstverband (loondienst) of niet". Jullie zijn er dus allebei verantwoordelijk voor.

Wanneer werkt iemand in loondienst?

Het vertrekpunt staat in artikel 7:610 van het Burgerlijk Wetboek. Een arbeidsovereenkomst is "de overeenkomst waarbij de ene partij, de werknemer, zich verbindt in dienst van de andere partij, de werkgever, tegen loon gedurende zekere tijd arbeid te verrichten". Artikel 7:659 voegt toe dat een werknemer de arbeid zelf moet verrichten en zich alleen met toestemming van de werkgever mag laten vervangen.

De Belastingdienst vat dat samen in drie kenmerken van loondienst:

• de mogelijkheid tot werkgeversgezag;
• de verplichting tot het leveren van (persoonlijke) arbeid;
• de beloning voor de verrichte arbeid.

Maar de Belastingdienst zegt er direct bij dat "meer nodig" is dan alleen het vaststellen van gezag, arbeid en loon. Alle feiten en omstandigheden tellen mee. Als voorbeelden noemt de Belastingdienst onder meer de aard en duur van het werk, hoe werk en werktijden worden bepaald, hoeveel de werkende onderdeel is van de organisatie, of het werk persoonlijk moet gebeuren, hoe de beloning tot stand komt en hoe hoog die is, en hoeveel commercieel risico de werkende loopt en of hij zich als ondernemer gedraagt.

Is er sprake van werkgeversgezag?

Gezag is het kenmerk waar het vaak om draait. De Belastingdienst geeft opdrachtgevers vier vragen om zichzelf te stellen:

1. Kun je bepalen hoe, wanneer, waar en met wie de opdrachtnemer aan de opdracht werkt?
2. Kun je bepalen hoeveel uur of dagen per week hij aan de opdracht werkt?
3. Kun je je bemoeien met de samenwerking als hij met anderen moet samenwerken?
4. Kun je hem dezelfde aanwijzingen en instructies geven als je werknemers, als hij hetzelfde werk doet?

Is het antwoord één of meer keer ja, dan is dat volgens de Belastingdienst "een sterke aanwijzing voor een gezagsverhouding".

Handhaving sinds 1 januari 2025

Tot 1 januari 2025 gold een handhavingsmoratorium. De Belastingdienst gaf toen bij schijnzelfstandigheid eerst aanwijzingen, behalve bij kwaadwillendheid. Dat is voorbij. Volgens de Belastingdienst gelden sinds 1 januari 2025 "weer de normale regels":

• er komen geen aanwijzingen meer vooraf;
• bij schijnzelfstandigheid kan de Belastingdienst direct correctieverplichtingen en naheffingsaanslagen loonheffingen opleggen;
• naheffen kan met terugwerkende kracht, maar nooit verder terug dan 1 januari 2025, tenzij er sprake is van kwaadwillendheid of een aanwijzing niet is opgevolgd. Dan kan het tot vijf jaar terug.

Boetes sinds 1 januari 2026

In 2025 legde de Belastingdienst nog geen boetes op. Sinds 1 januari 2026 kunnen er wel vergrijpboetes volgen. Verzuimboetes legt de Belastingdienst in 2026 nog niet op.

Een vergrijpboete is een boete voor opzet of grove schuld. Bij opzet kan die volgens artikel 67f van de Algemene wet inzake rijksbelastingen oplopen tot ten hoogste 100 procent van het belastingbedrag dat niet of niet op tijd is betaald, dus van de naheffing.

Modelovereenkomsten

Sinds 6 september 2024 beoordeelt de Belastingdienst geen nieuwe modelovereenkomsten meer en verlengt zij bestaande niet. De reden volgens de Belastingdienst: modelovereenkomsten "kunnen voor schijnzekerheid zorgen", omdat de beoordeling afhangt van hoe er in de praktijk wordt gewerkt en niet van hoe de afspraken op papier staan.

Een goedgekeurde modelovereenkomst die geldig was op 6 september 2024, mag je blijven gebruiken tot en met 31 december 2029, ook als in het document zelf een andere einddatum staat. Hij geeft alleen zekerheid als jullie werken zoals in de overeenkomst staat. Wat een modelovereenkomst nog wel en niet doet, lees je in Modelovereenkomst zzp 2026.

Wat betekent de Wet DBA voor een opdrachtgever?

Als opdrachtgever draag je het financiële risico. Werkt een zzp'er in feite in loondienst, dan ben je werkgever en moet je loonheffingen inhouden en betalen. De Belastingdienst wijst erop dat een werkgever dan meestal ook loon moet doorbetalen bij ziekte en vakantie, en dat er specifieke regels gelden bij ontslag.

De beoordeling is ook geen eenmalige zaak. De Belastingdienst raadt aan om regelmatig te controleren of er nog steeds geen sprake is van loondienst, omdat de manier waarop jullie samenwerken in de loop van de tijd kan veranderen.

Wat betekent de Wet DBA voor een zzp'er?

Ook als zzp'er ben je medeverantwoordelijk. Ondernemersplein noemt het uitdrukkelijk: opdrachtgever en zzp'er moeten allebei schijnzelfstandigheid voorkomen. Wat je zelf doet als ondernemer, weegt mee. De Belastingdienst noemt onder meer wat je doet om opdrachten en een goede naam te krijgen, hoeveel opdrachtgevers je hebt, hoelang je meestal voor één opdrachtgever werkt en welk commercieel risico je loopt.

Dga, intermediair of detachering

Soms is iemand volgens de wet werknemer, ook als jullie samen hebben vastgesteld dat het geen loondienst is. Dat heet een fictieve dienstbetrekking. De Belastingdienst noemt daarvoor een lijst groepen, waaronder:

• (partners van) aandeelhouders met een aanmerkelijk belang, wat bij een dga in de eigen bv speelt;
• opdrachtnemers die door tussenkomst van een intermediair werken voor een klant van die intermediair.

Word je via een bemiddelaar of detacheerder bij een klant geplaatst, kijk dan dus niet alleen naar de kenmerken hierboven, maar ook naar die lijst. Bij een fictieve dienstbetrekking moeten er loonheffingen worden ingehouden en betaald.

Wat verandert er per 31 december 2026?

Op 31 december 2026 gaat een nieuw artikel in het Burgerlijk Wetboek in, artikel 7:610aa. Dat is geen voorstel meer: de wet is op 18 juni 2026 vastgesteld en de ingangsdatum staat in het Staatsblad. Het artikel zegt dat wie voor een ander werkt tegen een beloning "van ten hoogste € 36,– per uur", wordt vermoed dat werk te doen op basis van een arbeidsovereenkomst.

Wat je daarover moet weten:

• Het bedrag voor de start wordt nog vastgesteld. Voor de eerste toepassing geeft de minister het bedrag bij ministeriële regeling (artikel III, tweede lid, van dezelfde wet). Die regeling was op 25 oktober 2026 niet gepubliceerd. Daarna beweegt het bedrag mee met het minimumloon.
• De bewijslast draait om. Doet een zzp'er met zo'n tarief een beroep op het rechtsvermoeden, dan moet de opdrachtgever bewijzen dat er geen arbeidsovereenkomst is. Lukt dat niet, dan kan de zzp'er de rechten van een werknemer opeisen, zoals loondoorbetaling bij ziekte en ontslagbescherming.
• Niet voor particulieren. Het vermoeden geldt niet als de opdrachtgever een particulier is die niet handelt in de uitoefening van een beroep of bedrijf.

Een rekenvoorbeeld, de verhouding met het bestaande vermoeden van artikel 7:610a en wat je nu regelt, lees je in Minimumtarief zzp? Het rechtsvermoeden uitgelegd.

Checklist voor een opdrachtgever

• Kan de zzp'er zelf bepalen hoe, wanneer en waar hij werkt?
• Mag hij zich laten vervangen, en gebeurt dat in de praktijk ook?
• Werkt hij voor meer opdrachtgevers en loopt hij zelf risico?
• Doet hij ander werk dan je werknemers, of krijgt hij dezelfde instructies?
• Ligt het uurtarief boven de grens van artikel 7:610aa?
• Werkt hij via een intermediair, of is hij aandeelhouder? Kijk dan naar de fictieve dienstbetrekking.
• Staan de afspraken op papier, en werken jullie ook echt zo?
• Kijk je dit regelmatig opnieuw na?

Veelgestelde vragen

Kan ik de Belastingdienst vooraf om zekerheid vragen?

Een verklaring zoals de VAR bestaat niet meer. Je kunt wel een verzoek om vooroverleg doen. Volgens de Belastingdienst geeft die beoordeling alleen zekerheid als de praktijk precies overeenkomt, en blijft overeenkomen, met wat je in het verzoek beschrijft. De BelastingTelefoon beoordeelt je arbeidsrelatie niet, omdat aan de telefoon niet alle feiten en omstandigheden kunnen worden meegewogen.

Is er een hulpmiddel om het zelf te beoordelen?

De Belastingdienst verwijst naar de Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Die is bedoeld voor opdrachtgevers en helpt bepalen of een opdracht in loondienst wordt gedaan of niet. Vul hem in op basis van hoe er in de praktijk wordt gewerkt.

Wat als we bij de start geen loondienst hadden, maar het werk verandert?

Dan kan het alsnog loondienst worden. Daarom raadt de Belastingdienst aan om regelmatig opnieuw te kijken, bijvoorbeeld als de opdracht langer duurt, de werkende meer in je organisatie meedraait of jij meer gaat bepalen over hoe en wanneer er gewerkt wordt.

Zelf aan de slag

Met de overeenkomst van opdracht van ZekerWet leg je de afspraken over zelfstandigheid, vervanging en werkwijze vast. Op die pagina staat ook een gratis ZekerWet Check met drie vragen over vervanging, betaling en gezag; je komt er ook via zekerwet.nl/dba. Wil je een opdrachtrelatie stap voor stap doorlopen, gebruik dan de beoordeling schijnzelfstandigheid. Je vult de vragen gratis in en betaalt pas als je het document downloadt.

Dit artikel is algemene informatie. Het beschrijft de hoofdregels en gaat niet in op alle uitzonderingen die in jouw situatie kunnen spelen.